De Nederlandse Rode Kruispostzegels verschenen voor het eerst in 1927.
Dit was 60 jaar na oprichting van deze organisatie in Nederland.

Op 29 oktober 1863 eindigt een conferentie van vertegenwoordigers van zestien Europese staten in Genève. Ze keuren het voorstel van Henry Dunant goed om verenigingen van vrijwillige hulpverleners op te richten. Deze datum kan beschouwd worden als de geboortedag van het Internationale Rode Kruis.

Op 22 augustus 1864 werd het Rode Kruis formeel opgericht. Aanleiding was de veldslag van Solferino tussen het Franse leger onder Napoleon III en het Oostenrijkse leger in 1859. Na de veldslag bleven 40.000 slachtoffers op het slagveld achter, zonder dat iemand naar hen omkeek. Jean Henry Dunant (1828 - 1910), een Zwitserse bankier, is er toevallig. Hij gaat de gewonden helpen, maar in zijn eentje is dat onmogelijk. Daarna zette hij zich in voor de oprichting van een neutrale hulporganisatie. Het Rode Kruis is een wereldwijde hulpverleningsorganisatie geworden waarvan de werking in zeven basisbeginselen (menslievendheid, neutraliteit, onpartijdigheid, onafhankelijkheid, vrijwilligheid, eenheid en algemeenheid) is gegoten. Deze beginselen vormen de grondslag voor alles wat het Rode Kruis doet en worden weerspiegeld in alle acties van de vrijwilligers van het Rode Kruis.

De eerste serie Rode Kruispostzegels, waarbij de toeslag ten goede kwam aan het Rode Kruis verscheen in Nederland in 1927. Maximumkaarten van deze zegels zijn uiterst zeldzaam. De kans is groot dat deze kaarten wel moeten bestaan aangezien er voor de onderwerpen op de postzegels in die tijd zeker geschikte kaarten bestonden. Dit soort kaarten kunnen wel eens in het buitenland in een verzameling te vinden zijn aangezien het Rode Kruis en het koninklijk huis binnen de thematische filatelie wereldwijd gewilde onderwerpen zijn.

Uit de serie van 5 zegels kan ik u er één tonen uit 1927 van Koningin-Moeder Emma. Pas in 1949 verschijnen de zgn. NIWINzegels waarbij de toeslag naast de NIWIN en de Stichting Nederland helpt Indië ook aan het Nederlandsche Roode Kruis geschonken wordt. De zegel, ontworpen door Christiaan de Moor, laat een zonnebloem in volle glorie zien. De maker van de maximumkaart (rechts) vond naast een schilderij van uiteraard Vincent van Gogh het gebruik van het stempel Aalsmeer Bloemencentrum een logische en geschikte keuze.

Vanaf 1953 maakt de Nederlandse PTT de keuze om +/- iedere 5 jaar een emissie te wijden aan het Rode Kruis, uiteraard met toeslag om deze organisatie te steunen.
Naast het Rode Kruis krijgen alleen de Kinderpostzegels en Zomerzegels deze status waarbij beide laatstgenoemden zelfs ieder jaar verschijnen. Voor de Zomerzegels die eerst nog verder gingen onder de naam Ouderenpostzegels is er echter geen plek meer in het huidige emissiebeleid van
PostNL.

 

 

Op de afbeelding hierboven ziet u een Engelstalige bestelfolder van de Philatelistische Dienst in Den Haag met gegevens over de Rode Kruisserie uit 1953.

Drie zeldzame kaarten van deze lastige serie met op de kaart rechts de vlaggenparade met het Rode Kruis. Deze van oorsprong Amerikaanse kaart is door tussenkomst van de fa. Delco uit New York tot stand gekomen. Op de twee liggende kaarten is op de kaart geheel links het bekende schild van het Rode kruis te zien en op de rechterkaart actieve militairen die helpen in noodsituaties. De adreszijde geeft aan dat deze kaarten het werk van de Hr. Knaapen zijn geweest, in die tijd een actief maximafilist.

Het Rode Kruis is een embleem dat volgens de Verdragen van Genève bescherming biedt aan humanitaire en medische voertuigen en gebouwen tegen militaire aanvallen. Het werd in 1864 vastgelegd tijdens de eerste Conventie van Genève. De oprichter van het Rode Kruis, de Zwitser Henri Dunant, heeft het symbool afgeleid van de vlag van Zwitserland waarop een wit kruis op een rode achtergrond staat maar waarvan hij de kleuren verwisselde. Men noemt het symbool ook wel het "Kruis van Genève".

Uit 1957 zijn beide volgende kaarten. De kaart met de pelikaan is in dat jaar gemaakt door de Hr. Fischer die vanaf eind jaren ’50 erg actief is geweest binnen de maximafilie. Links ziet u een originele Rode Kruiskaart gedrukt door de fa. Senefelder die o.a. ook verantwoordelijk is voor de druk van de kinderbedankkaarten. Ook bij deze kaart en zegel is de overeenkomst het bekende symbool dat terugkomt op het verpleegsterskapje.

Het Rode Kruis gaf in de jaren ’50 en ’60 regelmatig series prentbriefkaarten uit die uitermate geschikt zijn voor het maken van maximumkaarten.

In 1963, bij de uitgifte van nieuwe Rode Kruiszegels, is door de maker ervan ook gebruik gemaakt van zo’n kaart. Ditmaal geeft de kaart op een komische manier weer wat één van de belangrijkste taken is van het Rode Kruis: Hulp aan de zwakkeren.

Inmiddels is het 1967 wanneer wederom een serie van 5 zegels word uitgegeven. Ook hierbij is door de ontwerper van de zegels gebruik gemaakt van symbolische voorstellingen. 
Op deze typische jaren ’60 kaart staat het hospitaalschip Henry Dunant. Hier is de beeldovereenkomst duidelijk aanwezig gelet op de vlag en het kruis midden op het schip.

5 Jaar later is de volgende serie uitgegeven. In 1972 verschijnen 5 zegels met daarop verschillende activiteiten van het Rode Kruis. Vreemd genoeg is het erg moeilijk om van deze serie maximumkaarten te vinden waarbij gebruik is gemaakt van originele kaarten. Toch kan ik u er een laten zien, Op de kaart rechts ziet u een Rode Kruismedewerker die een rolstoelpatiënt helpt. 
Uit dezelfde serie ziet u op de kaart links een moeder, misschien in een oorlogssituatie, die beschermend haar kind tegen zich aanhoudt.

Veel oorlogsrechtgerelateerde taken van het Rode Kruis zijn opgenomen in de Verdragen van Genève en de aanvullende protocollen. Een belangrijk voorbeeld daarvan is de bescherming van, en hulp aan, oorlogsslachtoffers. Ook bezoekt het Internationale Rode Kruis krijgsgevangen en gedetineerde burgers, om na te gaan of hun behandeling in overeenstemming is met het humanitair oorlogsrecht. Gesprekken met deze gevangenen vinden plaats onder vier ogen. Wanneer het Internationale Rode Kruis constateert dat schendingen van het humanitair oorlogsrecht in een land plaatsvinden, rapporteert het Internationale Rode Kruis dat aan de autoriteiten van dat land. Een andere taak van het Rode Kruis is het voorkómen van schendingen van het humanitair oorlogsrecht en het opsporen en ondersteunen van oorlogsslachtoffers. Voor en tijdens conflicten dringt het Internationale Rode Kruis bij de strijdende partijen aan op naleving van het humanitair oorlogsrecht. Het Rode Kruis geeft ook onderwijs in het humanitair oorlogsrecht en bevordert onderzoek.

In 1972 geeft het Rode Kruis ook zelf een serie maximumkaarten uit die in zulke grote aantallen gemaakt zijn dat je deze werkelijk overal aangeboden ziet. In 1978 verschijnt er naast een losse postzegel voor het eerst een velletje met daarin drie gelijke zegels. Op de kaart rechts is deze zegel geplakt en gestempeld op eerste dag van uitgifte. Ditmaal staat op de kaart een getekend portret van een oudere Henry Dunant naast het Rode Kruissymbool  Voor dit zegel geldt ook dat deze erg moeilijk op een originele maximumkaart te vinden is.

Dan 1983. Dit keer 4 zegels waarbij de maker van de maximumkaart gebruik heeft gemaakt van een schitterend toepasselijk vlagstempel op een kaart met het nieuwe hospitaalschip de Henri Dunant.

In Nederland zie je dit soort machinestempels maar weinig op maximumkaarten. Dat de meeste kaarten in dit artikel het dagtekeningstempel ’s-Gravenhage dragen heeft te maken met het feit dat het hoofdkantoor van het Rode Kruis aldaar gevestigd is.

 

De kaart uiterst links is beplakt met een zegel uit de serie van 1987. De kaart zal uit de jaren ’10 zijn waarop uitleg wordt gegeven over hoe een gewonde met behulp van een laken te vervoeren. Alles in het kader van Eerste Hulp Bij Ongelukken. Een prachtig tijdsbeeld!

In een waterrijk land als Nederland kwam het vroeger vaak voor dat ons land geteisterd werd door watersnood. Waar hulp geboden moet worden is het Rode Kruis aanwezig (kaart rechtsboven). Door de bouw van o.a. de Deltawerken is Nederland tegenwoordig goed tegen het water beschermd.

1992 is het volgende jaar waarvan er maar liefst 4 kaarten te bewonderen zijn. Op de linkerkaart de Rode Kruis hulppost met het herkenbare kruis op het tentdoek gelijk de afbeelding op de postzegel. Rechts een portret van een oudere Henri Dunant, de “Stichter van het Roode Kruis” en ”Bewerker der Conventie van Genève”, zoals te lezen is op deze mooie kaart van vóór 1907.
De kaart daaronder komt de periode 1914-1918 met de behulpzame verpleegster die de
stervende militair bijstaat in zijn laatste uur terwijl hij haar een brief overhandigd, waarschijnlijk bedoeld voor het thuisfront.

De moderne kaart rechts toont twee ijverige Rode Kruismedewerkers die op de fiets onderweg zijn naar, zo te zien, een spoedmelding. 

Dat oorlogssituaties bij uitstek het werkterrein van Rode Kruismedewerkers zijn zien we op afbeelding links. De zegel met de alleszeggende helpende handen komt uit 1997. Uit datzelfde jaar is de kaart eronder. Kinderen die "dokter en verpleegster" spelen, een dankbaar onderwerp als de kinderen ziek zijn en een beterschapskaart toegestuurd krijgen. 

Weer 5 jaar later in 2002 heeft de zegel o.a. als onderwerp de Nationale Bloesemtocht in Geldermalsen, georganiseerd door het Rode Kruis i.s.m. de ANWB en de KNBLO. Op de hierbij gebruikte kaart staat een dame op een trap al ruikend aan de weelderig bloeiende bloesem. 

De komische kaart met de twee beren laat de EHBO- koffer zien met daarop het Rode Kruis symbool, Uit voorzorg wordt deze koffer achter de hand gehouden mocht er iets fout gaan.... Voor deze beide kaarten is de stempeling Geldermalsen gebruikt.

In 2007 verscheen wederom een velletje met drie gelijke postzegels. Naast het woord "Jij" is het Rode Kruis daarop duidelijk aanwezig. De kaart uiterst links is in de jaren 1910-1920 uitgegeven door "De Vereeniging Het Nederlandsche Roode Kruis" . De kaart hiernaast is oorspronkelijk een bedankkaart die werd verstrekt aan de medewerkers die zich hadden ingezet tijdens de landelijke collecte. 

De meest recente Rode Kruispostzegels verschenen in 2012. Uit een velletje van drie verschillende postzegels laat ik u er hiervan twee zien. Op de kaart rechts het berenziekenhuis waar de verpleegstertjes hun zieke en gewonde beren verzorgen.

De kaart daaronder is een originele kaart uitgegeven door het Rode Kruis waaruit duidelijk blijkt dat het een taak is voor een ieder, waar ook ter wereld om elkaar te helpen. Dat kan alleen tot een goed resultaat leiden als het gezamenlijk wordt gedaan door de handen ineen te slaan. 

Ik kijk in ieder geval alweer uit naar de eerstvolgende Rode Kruis zegel om deze bijzondere reeks een vervolg te geven.

< Ronald van der Leeden >