______________________________________________________________________________________________________________________ 


Zwitserland heeft als een van de weinige landen in Europa geen koningshuis. Het is een confederatie van 26 kantons en is bestuurlijk gezien een federale republiek. Het symbool voor Zwitserland is de vrouwenfiguur Helvetia die op vele reeksen postzegels is afgebeeld. Daarnaast komt de Zwitserse vlag met daarin een wit kruis, het zgn. "Croix Blanche" veelvuldig voor op de eerste Zwitserse postzegels.

Het uitgangspunt bij het tonen van onderstaande kaarten is dan ook in de meeste gevallen de vrouwenfiguur Helvetia en de Zwitserse vlag. Beide komen in meerdere hoedanigheden en op verschillende plaatsen in Zwitserland voor.

Tevens worden er enkele kaarten getoond van de Zwitserse Alpen en van de legende over volksheld Wilhelm Tell en zijn zoon Walter. Wilt u een overzicht bekijken van alle tot op heden gerubriceerde vroege Zwitserse maxmumkaarten klik dan op de linkerkaart. Om meer informatie en een vergroting van de onderstaande kaarten te krijgen dan klikt u op de betreffende afbeelding.                       

______________________________________________________________________________________________________________________ 

  "La Croix Blanche"

De eerste ansichtkaarten werden eind negentiende eeuw verzonden vanuit landen rondom de Middellandse Zee. Daarnaast waren de Zwitserse Alpen met hun luxueuze hotels één van de bekendste reisbestemmingen. Op de kaart rechts ziet u een lithokaart uit 1892 met daarop het Grand Hotel National in Luzern. Op het hotel wappert fier de Zwitserse vlag, rood met daarin een wit kruis. De overwegend rode postzegel die aan de beeldzijde van de kaart is geplakt laat hetzelfde witte kruis uit de Zwitserse vlag zien. Hoe klein de beeldovereenkomst tussen kaart en zegel ook is, dit type kaarten wordt gezien als de voorloper van de maximumkaart. 

Het "Croix Blanche" is ook te zien op de postzegel die uitgegeven werd in 1900 t.g.v. het 25-jarig jubileum van de UPU dat opgericht werd in 1875. Op de groene 5 centimes zegel staat een vrouwenfiguur met rechtsmidden de Zwitserse vlag. Deze vlag is terug te vinden op het hotel in het gebied voor de Jungfrau in de Zwitserse Alpen. De Zwitserse post is wereldwijd de eerste postinstantie die een stempel gebruikte met daarin een afbeelding naast de gebruikelijke datum, jaartal en plaatsnaam. Onder in het stempel staat het witte kruis uit de Zwitserse vlag. Er is dan ook in dit geval sprake van een picturaal stempel waarbij er een beeldovereenkomst is tussen kaart, postzegel én stempeling. Binnen de maximafilie beter bekend als triple concordantie.

De daaronder getoonde kaart heeft aan de linkerzijde een afbeelding van dezelfde UPU-zegel. Er zijn maximafilisten die deze zgn. "Cartes Philatelie" als maximumkaart kwalificeren. Er is immers géén sprake van dat de kaart een postzegelvergroting is. Zo'n vergroting van de postzegel is binnen de regels van de maximafilie niet toegestaan. De kaart geeft in dit geval slechts de postzegel weer.

Vooral in de periode tussen 1900 en 1915 zijn dit soort kaarten erg populair. Bekende producenten zijn de fa. Guggenheim en Künzli-Tobler uit Zwitserland. Beide linkerkaarten zijn uit die periode waarbij het uiteraard een vereiste is dat de plaats van afstempeling overeenkomt met de afbeelding die in het midden van de kaart te zien is. Voor de groene 5 centimes zegel is dat de stad Porrentruy en voor de rode 10 centimes zegel is dat Zürich. De rechterkaart uit 1907 laat heel duidelijk de triple concordantie afb 58.jpgzien van het witte kruis. De kaart daar direct onder geeft het vuurwerk weer dat op het meer van Genève tijdens de jaarwisseling wordt afgestoken. Een weergave van de Zwitserse vlag mag daarbij niet ontbreken.

De Zwitsers zijn sowieso erg trots op hun nationale vlag. De kaart die u links ziet laat militairen zien met de vlag in de hand en daaronder een tekst van een vaderlandslievend lied.

Bij toeval stuitte ik op een kaart van een beeldhouwwerk van een gewonde leeuw dat te vinden is in de stad Luzern. Dit monument is gemaakt door de beeldhouwer Thorvaldsen.
Het herdenkt de Zwitserse Wachten die in 1792 tijdens de Franse Revolutie werden afgeslacht. 


De leeuw ligt voor een schild met daarop het Zwitserse "Croix Blanche".
De kleine afbeelding rechts laat het detail zien. De overeenkomst met het beeld op de postzegel én in het stempel is duideljk aanwezig om van een bijzondere maximumkaart te spreken. Uiteraard is de kaart voorzien van het stempel Luzern.

  Helvetia

Het symbool voor Zwitserland is de vrouwenfiguur Helvetia die op meerdere reeksen postzegels is afgebeeld. Links ziet u één van die postzegeluitvoeringen uit het begin van de 20ste eeuw waarbij naast Helvetia ook het witte kruis en de Zwitserse Alpen te zien zijn. Drie onderdelen op één postzegel waarbij het mogelijk moest zijn om van elk van die onderdelen goede maximumkaarten te vinden.

Op de rechterkaart staat een getekende Helvetia, staande met een wapenschild met daarop de Zwitserse vlag. De kaart is verzonden vanuit Boncourt naar Belfort in Frankrijk. Op de linkerkaart is de zegel met Helvetia linksboven geplakt op een "Carte Philatelie" waarbij dezelfde rode 10 centimes zegel middenonder te vinden is. De stempeling is gedaan in Zürich.

Helvetia is als standbeeld op meerdere plaatsen in Zwitserland geëerd. Hiernaast ziet u van links naar rechts het St. Jacob Denkmal in Basel, het Monument National in Genève en het Strassburger Denkmal dat ook in Basel staat. Van deze drie standbeelden zijn maximumkaarten gevonden (rechts). Dit keer met de postzegel van Helvetia in een nieuwere versie (links) die rond 1908 werd uitgegeven.

De drie standbeelden zijn onder elkaar geplaatst waarbij het St. Jacob Denkmal in Basel in dit geval het enige beeldhouwwerk is waarbij Helvetia alleen te zien is. Op de sokkel van het Monument National in Genève staat rechts Helvetia naast Geneva, de beschermvrouwe van de stad Genève. Het Strassburger Denkmal in Basel is tot stand gekomen na de Duits-Franse oorlog (1870-1871) waarbij Helvetia rechts is weergegeven en samen met een engelfiguur bescherming biedt aan de vrouwen en kinderen van de stad Strassburg.afb 55.jpg Het standbeeld is gemaakt door de beeldhouwer Bartholdi. De stempelingen zijn bij alle drie de kaarten in de correcte plaatsen gedaan. 

Op de kaart links uit 1909 is naast een foto van datzelfde Strassburger Denkmal Helvetia ook in een getekende versie met zwaard en schild te zien. Een mooie eenheid tussen kaart afb 56.jpgen zegel. 

Op de kaart daaronder staat Helvetia op de achtergrond achter 22 meisjes in klederdracht die de op dat moment 22 verschillende Zwitserse kantons moeten verbeelden. De kaart is verzonden vanuit Vevey met bestemming Parijs. Dit brengt mij direct op een interessant gegeven. 
Dat Zwitsers accurate mensen zijn is algemeen bekend. Dit blijkt ook weer uit het feit dat de Zwitserse post speciale stempels liet maken in een periode waarin de postzegels met regelmaat van de klok aan deafb 54a.jpg beeldzijde van de kaart geplakt werden. Om te voorkomen dat er strafport werd geheven in de landen waar de kaart werd bezorgd, werd er bij vertrek een extra stempel aan de adreszijde geplaatst. In dit geval is op de adreszijde in het Frans en Duits te lezen: "Affranchissement au verso - Frankatur siehe Rückseite". Doordat Zwitserland meertalig is zijn er stempelafdukken bekend met de tekst "Timbre au dos - Marke bildseitig" en de tekstcombinatie "Franco retro - Affranchissement au verso". Dit laatste stempel was bestemd voor de post verzonden vanuit het Italiaanstalige gedeelte van Zwitserland.
Van alle kaarten die ik heb bekeken blijkt een afdruk van dit stempel erg schaars te zijn. Dat is te begrijpen wanneer je bedenkt dat de meeste Zwitsers het Duits en Frans als voertaal gebruiken. Voorbeelden van deze stempels ziet u op de kaarten linksboven. 
Om te benadrukken hoe belangrijk Helvetia is voor de Zwitsers is haar afbeelding tevens terug te vinden op de Zwitserse munten en bankbiljetten. Op de kaart die u rechts ziet zijn beide te zien. De beeldovereenkomst is overduidelijk en de stempeling Wadenswill is in relatie met de foto op de kaart.

 Zwitserse Alpen

De Zwitsers zijn trots én zuinig op hun Alpen. Op de achtergrond van de zegels met de afbeelding van Helvetia zijn deze Alpen weergegeven. Binnen de regels van de maximafilie is het toegestaan en zelfs wenselijk om van ieder detail op de zegel een maximumkaart te maken. De combinatie kaart en postzegel geeft dan méér informatie dan alleen de postzegel. Het wordt dan ook in één opslag duidelijk wat er precies op de zegel staat.

De "Jungfrau" is zo'n bergtop die op vele ansichtkaarten te vinden is. De rechterkaart laat de stad Interlaken zien met op de afb 57.jpgachtergond deze Alpenreus. Het is vanzelfsprekend dat in dit geval alleen de stempeling Interlaken correct is.

Het is nog "maximaler" als op de kaart meerdere details overeenkomen met afbeeldingen op de postzegel. Dit is het geval bij de kaart uit 1911 die u rechts ziet van de "Jungfraujoch". Hierop is ook de Zwitserse vlag met het witte kruis prominent aanwezig. Mooi is het stempel Jungfraujoch met daarin tevens de hoogte van deze berg vermeldt, 3457 meter. Daarnaast is het leuk om op te merken dat het woord "Jungfrau" tevens een relatie heeft met de vrouwenfiguur Helvetia die uiteindelijk ook een "Jungfrau" is.

Het mag duidelijk zijn dat de oplettende maximafilist op deze manier heel wat kan ontdekken op kaarten die aan de beeldzijde gefrankeerd zijn.
Dat geldt ook voor de linkerkaart van het wintersportdorp Arosa. De beeldovereenkomst zit uiteraard in de omringende besneeuwde Alpentoppen. De kaart toont de Postplatz met links het plaatselijke postkantoor. Gelet op het poststempel Arosa is het voor de hand liggend dat deze kaart vanuit het afgebeelde postkantoor is verzonden. Toch een leuke bijkomstigheid.

Op de kaart eronder staan op de achtergrond de Alpen gezien vanuit de plaats Genève met de Mont Blanc als opvallendste bergtop. Het gebouw op de voorgrond is waarschijnlijk het eindstation van een spoorlijn. Op dit gebouw wappert de Zwitserse vlag.

De zoektocht naar bijzondere stempels die een relatie hebben met de afbeelding op de kaart heeft de twee kaarten rechts opgeleverd.
De Eigergletscher mét het stempel "Eigergletscher" en de Alpen in het Berneroberland in de omgeving van de plaats Adelboden. Beide kaarten zijn verzonden in 1913. Ongetwijfeld zullen er in de toekomst meer van dit soort kaarten opduiken. Er zijn in de periode 1905-1914 relatief veel Zwitserse kaarten op deze wijze verstuurd. Echter in de meeste gevallen is de plaatsnaam in het stempel niet in overeenstemming met de afbeelding van de kaart. Dit is wel een vereiste om van een correcte maximumkaart te kunnen spreken.

Wilhelm en Walter Tell

De legende van de Zwitserse volksheld Wilhelm Tell is wereldwijd wellicht één van de bekendste verhalen. Een postzegel met zijn beeltenis verschijnt eerst in 1914. Zijn zoon Walter is al in 1907 op een postzegel afgebeeld. Beide kaarten hieronder zijn de zgn. postzegelkaarten (Cartes Philatelie) waarop deze postzegel in zijn geheel is weergegeven. Dit soort kaarten zijn vanaf het begin aparte verzamelobjecten geworden omdat ze van vrijwel ieder land ter wereld bestaan.

De producenten van kaarten maakten toentertijd handig gebruik van de verzamelwoede die er voor dit type kaarten bestond. Walter Tell is op de zegel te zien met de beroemde kruisboog waarmee Wilhelm Tell een appel van Walter's hoofd zou hebben afgeschoten in opdracht van de gehate landvoogd Gessler. Walter, met kruisboog, zien we als onderdeel van een schildering in de Tell's Kapelle in het plaatsje Sisikon aan het "Vierwaldstättersee", voorstellende de legende van Wilhelm Tell.

Er zijn in 1882 een viertal fresco's in deze kapel geschilderd door Ernst Stückelberg uit Basel. Van alle vier de fresco's is in 1908 vanuit Sisikon een kaart verzonden naar een adres in het plaatsje Weggis. Vanwege de zeldzaamheid én voor de volledigheid worden zij hier alle vier getoond. Als 100 % maximumkaart is alléén de kaart linksboven en linksonder te kwalificeren aangezien op deze twee kaarten én Walter én de kruisboog te zien is. De kaart rechtsboven geeft alleen de kruisboog en Wilhelm weer. De kaart daaronder laat de zgn. Rütlischwur zien, een eed die in 1291 op de bergweide genaamd Rütli werd uitgesproken door vertegenwoordigers van de drie Zwitserse Oerkantons. Deze akte geldt als het begin van het Oude Eedgenootschap, het latere Zwitserland. Volgens de overlevering zou Wilhelm Tell daar ook bij aanwezig zijn geweest.

Standbeelden van Tell zijn te vinden in het plaatsje Altdorf en in Lausanne, vóór het Tribunal Federal. Op beide kaarten (links) is de zegel geplakt van Walter met de kruisboog. Er is bij beide kaarten een beeldovereenkomst met de kruisboog waarbij de plaats van afstempeling ook correct is.

Tot slot twee kaarten
met daarop de postzegel van Wilhelm Tell zelf. De afbeelding op deze zegel is exact afgeleid van zijn standbeeld in Altdorf dat te zien is op de Dorfplatz. Uit 1916 is de rechterkaart met vóór de toren het bewuste standbeeld, voorzien van de stempeling Ambulant. 
Op de kaart daaronder is op de rand van de kaart ditzelfde standbeeld duidelijk weergegeven naast de wapenschilden van de verschillende Zwitserse kantons.

Aan de hand van de bij dit artikel getoonde kaarten mag het duidelijk zijn dat ook de geschiedenis van de Zwitserse maximafilie, al dan niet bewust, reeds in een vroeg stadium tot ontwikkeling is gekomen.
Het zal zeker zo zijn dat er in de komende tijd meer van dit soort kaarten gevonden worden die dan in dit artikel zullen verschijnen. Zodoende zal er dan nog meer duidelijkheid komen in deze interessante kijk op het verzamelen van vroege, echt verzonden Zwitserse maximumkaarten. 


< Ronald van der Leeden >